De onzichtbare kracht in een organisatie: De negatieve gevolgen van onderstroom
In elke organisatie zijn er zichtbare en onzichtbare krachten die de cultuur en het functioneren beïnvloeden. Terwijl de zichtbare krachten vaak worden gemanaged en besproken, blijven de onzichtbare krachten, ook wel de onderstroom genoemd, vaak onder de radar. Deze onderstroom kan echter aanzienlijke negatieve gevolgen hebben voor een organisatie. In deze blogpost leg ik uit wat onderstroom is, hoe het ontstaat en welke negatieve effecten het kan hebben. Wat is onderstroom? Onderstroom verwijst naar de onzichtbare, vaak onuitgesproken gevoelens, overtuigingen en houdingen van medewerkers binnen een organisatie. Het omvat de informele netwerken, verborgen agenda’s en de niet-officiële communicatiekanalen die buiten de formele structuren om bestaan.
Ik geef je een voorbeeld. Er wordt een nieuwe manager aangesteld om een Techbedrijf te helpen om verder te groeien en te professionaliseren. In eerste instantie worden zijn voorstellen met open armen ontvangen. De medewerkers zijn enthousiast tijdens de trainingen en de sessie. Echter het daadwerkelijke implementatietraject verloopt traag. Vervolgens worden er steeds excuses gezocht waarom bepaalde zaken niet opgepakt kunnen worden. En er worden onterechte beschuldigingen geuit over de manager. Dit leidde tot het ontslag van de manager omdat de werksituatie niet houdbaar was. Binnen de organisatie was een sterk informeel netwerk met een cultuur van elkaar de hand boven het hoofd houden en eilandjes politiek. Buitenstaanders werden niet getolereerd en systematisch weggewerkt. Het gebeurde op een slinkse manier waardoor de directie hier geen zicht op had. 4 jaar na dato was het bedrijf nog geen stap verder in de implementatie van de verbeteringen. Na een grondige analyse bleek dat de onderstroom hierbij een belangrijke rol speelde. Twee medewerkers die al langer tijd voor het bedrijf werkte, hadden de perfecte manier gevonden om elke verbetering tegen te houden.
Wat kunnen de gevolgen zijn van deze onzichtbare kracht in een organisatie? De gevolgen van onderstroom kunnen enorm zijn, zoals je in bovenstaand voorbeeld kan lezen. Ik geen je hier nog enkele andere gevolgen waarbij onderstroom negatieve gevolgen kan hebben voor de organisatie:
1.Verhoogde Stress en Burn-out bij medewerkers: Een sterke, negatieve onderstroom kan bijdragen aan een stressvolle werkomgeving. Medewerkers kunnen zich constant onder druk voelen staan door andere medewerkers om mee te gaan in hun negatieve uitingen en gedragingen. Dit kan leiden tot burn-out klachten en verhoogd ziekteverzuim.
2.Ondergraving van leiderschap: Als de onderstroom niet in lijn is met de formele leiderschapscultuur, kan dit het gezag van leiders ondermijnen. Medewerkers kunnen meer geneigd zijn om naar informele leiders te luisteren, wat de effectiviteit van formele leiderschap kan verminderen. Zij kunnen ook door de informele leiders beïnvloed worden en meegezogen worden in de onderstroom.
3. Bevordering van negatief gedrag: Een negatieve onderstroom kan schadelijk gedrag zoals roddelen, sabotage of passieve agressie bevorderen. Dit kan de werkomgeving toxisch maken en de moraal van medewerkers verlagen.
4.Vertraging en tegenwerking van besluitvorming: Een sterke negatieve onderstroom kan leiden tot informele besluitvormingsprocessen die de formele besluitvorming vertragen. Dit kan resulteren in inefficiënties en gemiste kansen.
5. Verminderde transparantie: Wanneer informele netwerken en communicatiekanalen de overhand hebben, kan dit de transparantie binnen de organisatie verminderen. Belangrijke informatie wordt mogelijk niet gedeeld met alle relevante partijen, wat kan leiden tot misverstanden en fouten. Gemaakte fouten worden verborgen of afgeschoven op anderen of andere oorzaken.
6. Cliques en exclusiviteit: Sterke onderstromen kunnen de vorming van cliques bevorderen, waarbij bepaalde groepen binnen de organisatie exclusief worden. Dit kan leiden tot een gevoel van uitsluiting bij andere medewerkers en een negatieve impact hebben op de teamdynamiek en samenwerking.
7. Belemmering van vooruitgang en innovatie: Hoewel een positieve onderstroom innovatie kan bevorderen, kan een negatieve onderstroom juist het tegenovergestelde effect hebben. Medewerkers kunnen terughoudend zijn om nieuwe ideeën te delen of risico’s te nemen uit angst voor negatieve reacties van hun informele netwerken.
Wat kan het management doen bij negatieve onderstroom Het is dus belangrijk voor leiders en managers om zich bewust te zijn van de onderstroom binnen hun organisatie en actief te werken aan het afstemmen van deze informele dynamieken met de formele doelen en waarden van de organisatie. Maar hoe doe je dat? Het management kan verschillende strategieën toepassen om effectief om te gaan met een sterke onderstroom binnen een organisatie. Ik geef je enkele uitgebreide stappen die je kunt nemen als je te maken hebt met negatieve onderstroom in je organisatie:
- Onderzoek en begrip. Het management moet actief luisteren naar medewerkers en observeren hoe informele netwerken en communicatiekanalen functioneren. Dit kan door middel van informele gesprekken, enquêtes en het bijwonen van teamvergaderingen.
- Doe een scan van de organisatiecultur om de kernwaarden, overtuigingen en ongeschreven regels te begrijpen die de onderstroom beïnvloeden.
- Communicatie en transparantie: Zorg voor open en transparante communicatiekanalen waar medewerkers hun zorgen en ideeën kunnen delen zonder angst voor repercussies. Houd medewerkers regelmatig op de hoogte van belangrijke beslissingen en veranderingen binnen de organisatie om geruchten en misverstanden te voorkomen.
- Betrek informele leiders bij het proces: Informele leiders hebben vaak een grote invloed op de onderstroom. Identificeer deze personen en betrek hen bij besluitvormingsprocessen en veranderingsinitiatieven. Werk samen met informele leiders om positieve veranderingen te bevorderen en weerstand tegen verandering te verminderen.
- Aanpak van Negatief gedrag: Implementeer een zero tolerance beleid voor negatief gedrag zoals roddelen, sabotage en passieve agressie.Zorg voor effectieve conflictmanagementstrategieën om problemen snel en effectief aan te pakken.
Onderstroom in jouw organisatie? Ben je benieuwd hoe de onderstroom binnen jouw organisatie de prestaties van je bedrijf beïnvloedt? Neem vandaag nog contact met mij op voor een vrijblijvend gesprek. Als executive coach help ik bedrijven om de onzichtbare krachten binnen hun organisatie te begrijpen en te benutten voor duurzame groei en succes.